Juridisch
ouderschapsplan | omgangsrecht | co-ouderschap | kinderalimentatie | voogdijschap | kinderbescherming
Praktisch
kinderopvang | een eigen plek |
Ouderschapsplan
Een ouderschapsplan (ook wel zorgplan, zorgmodel genoemd) is een document waarin ouders die gaan scheiden afspraken vastleggen over de uitoefening van hun ouderschap. Het ouderschapsplan is sinds maart 2009 verplicht bij echtscheidingen waarbij ook kinderen betrokken zijn.
De volgende punten zouden in een ouderschapsplan behandeld kunnen worden:
- de dagelijkse zorg voor de kinderen (waar verblijven de kinderen, eten en drinken, huisregels en dergelijke)
- school
- sport
- medische zorg
- vakantie
- bijzondere dagen (verjaardagen en dergelijke)
- financiën (beheer spaarrekeningen, bijdragen van de ouders)
- communicatie tussen de ouders (informeren en raadplegen)
- halen en brengen van de kinderen.
Wilt u zich een beeld vormen van hoe zo'n gezamenlijk plan eruit zou kunnen zien? Bekijk dan een
voorbeeld van zo'n ouderschapsplan uit 2010 (pdf).
naar boven
Omgangsrecht
Samen opvoeden
Het uitgangspunt in de wet is dat u samen verantwoordelijk blijft voor de uw kind(eren) – ook al wonen minderjarige kinderen meestal bij een van de ouders. Officieel heet dat: het voeren van het ouderlijk gezag. Dat houdt in dat u samen beslist over belangrijke zaken in het leven van uw kind(eren): Naar welke school gaat Erik? Mag Saskia met haar vriendin een week samen naar Ibiza? Natuurlijk strekt dit gezag zich ook uit over formele zaken, zoals inschrijving bij de burgerlijke stand, het aanvragen van officiële documenten (bijvoorbeeld het identiteitsbewijs of bijschrijving in het paspoort) en bijzondere uitgaven. Kortom – goede afspraken zijn essentieel voor een stabiele opvoeding.
Alleen opvoeden
Het kan zijn dat u of uw partner alleen het ouderlijk gezag op zich neemt. Veelvoorkomende situaties zijn: bij totale miscommunicatie tussen beide partners of emigratie. Niet u of u beiden maar de rechter bepaalt wie het gezag krijgt toegewezen. Voor advies wordt gewoonlijk de Raad voor de Kinderbescherming ingeschakeld; kinderen boven de twaalf worden ook zelf gehoord.
Als u alleen het ouderlijk gezag krijgt toegekend houdt dit niet in dat u alle banden met uw ex kunt verbreken. Sterker nog – u bent verplicht om uw voormalig partner te informeren over hoe het met het kind gaat: op school, met de gezondheid, algemeen welzijn. Ook bestaat er nog het ‘recht op consultatie’ bij belangrijke zaken, ofwel uw ex mag zeggen wat hij of zij de beste keuze vindt.
Bij het éenoudergezag mag u wel zelf de uiteindelijke beslissingen nemen. Hoe je het ook wendt of keert – duidelijk is dat als u zich nú inspant voor goed overleg zich dat later dubbel en dwars terug betaalt.
Recht op omgang
Zowel de kinderen hebben het recht om beide ouders te zien als beide ouders om het kind te zien. U kunt samen met uw partner een omgangsregeling opstellen. Lukt dat niet – schakel dan een mediator of advocaat in. Kinderen – in de regel van 12 jaar en ouder – kunnen via hun wettelijk vertegenwoordiger ook verzoeken om een omgangsregeling.
Niet alleen u als ouders hebben het recht op omgang met de kinderen – ook anderen kunnen dit recht hebben. Zij die een zogenaamde “nauwe persoonlijke betrekking” hebben met uw kind(eren) kunnen de rechter verzoeken om een omgangsregeling. Die besluit op basis van de hechte band – dit betekent dat alleen een familieband onvoldoende is maar dat de persoon in kwestie actief en regelmatig bij de opvoeding van het kind betrokken is geweest.
Bij personen met een “nauwe persoonlijke betrekking” kunt u denken aan:
-
opa en oma, tante en oom, ofwel bloedverwanten in de tweede graad
-
pleegouders die het kind meer dan een jaar onder hun hoede hebben gehad
Zelfs de biologische vader die het kind niet heeft erkend maar wel langere tijd heeft samengewoond met moeder kan een verzoek indienen.
Geen recht op omgang
Het belang van het kind staat voorop. Voor u, voor de rechter idem dito. Als dat belang niet wordt gediend wordt het verzoek tot omgang afgewezen. De rechter weegt af of het kind lichamelijk en geestelijk wel vaart bij de omgang. Ook kinderen vanaf twaalf jaar hebben een stem: maken zij bezwaar dan gaat de omgang niet door.
naar boven
Co-ouderschap
De meeste regelingen gaan ervan uit dat de kinderen bij u óf uw partner wonen – in de praktijk is dat meestal ook zo. Maar misschien maken u en uw partner wel de keuze voor co-ouderschap: de helft van de tijd woont uw kind bij uw partner, de andere helft bij u. Deze keuze leidt tot meer geregel en vereist alertheid bij de verschillende regelingen.
Kinderbijslag
Bij co-ouderschap hebben u en uw partner allebei recht op (de helft van de) kinderbijslag.
De Sociale Verzekeringsbank (SVB) keert uit aan één ouder waarna u het bedrag verdeelt. U kunt verzoeken tot een gedeelde storting maar de SVB is hier niet op ingesteld en zit niet echt op uw verzoek te wachten. Even doorzetten dus.
Heffingskorting
Om bij de Belastingdienst fifty/fifty van de heffingskorting te kunnen genieten moet u een aparte aanvraag doen voor een zogenaamde combinatiekorting. Dit kan alleen als u allebei een baan heeft. Standaard is dat deze dienst in het bevolkingsdienst nagaat bij welke ouder het kind langer dan zes maanden per jaar staat ingeschreven: gewoonlijk krijgt die ouder de heffingskorting.
Tegemoetkoming schoolkosten
Helaas – de wet voor de tegemoetkoming schoolkosten heeft het co-ouderschap nog niet mogen ontdekken. Ofwel – een van de ouders krijgt het eventuele bedrag uitgekeerd. Samen delen is dan het motto.
Huursubsidie
Idem dito – ook de kindertoeslag binnen de huursubsidieregeling sluit (nog) niet aan bij het co-ouderschap. Eén ouder ontvangt het totale bedrag.
Bij twee kinderen
Als u twee kinderen heeft is het raadzaam om het ene kind bij u in te schrijven en het andere bij uw partner. Dan heeft u beiden de voordelen als: alleenstaande ouderkorting (!als u geen nieuwe partner heeft althans), kinderkorting, de aanvullende kinderkorting voor kinderen onder de zestien jaar, tegemoetkoming studiekosten, huursubsidietoeslag en tegemoetkoming studiekosten. Als u dan ook nog de kinderbijslag gedeeld laat storten en de combinatiekorting aanvraagt heeft u de financiële boel al behoorlijk op orde. Bij een oneven aantal kinderen (drie, vijf) ligt het in de rede om het hoogste aantal in te schrijven bij de partner met het laagste inkomen.
Bij één kind
De eenvoudigste oplossing is om het kind in te schrijven bij de partner met het laagste inkomen – die kan dan aanspraak maken op de regelingen. Of u verdeelt het geld onder elkaar, dat kan ook.
Co-ouderschap en bijstand
Heeft u (na de scheiding) een bijstandsuitkering: uw instantie zal bij co-ouderschap gewoonlijk een maandbedrag uitkeren dat tussen dat van eenoudergezinnen en dat van alleenstaanden ligt. De reden daarvoor is dat er gedeelde kosten zijn tussen u en uw ex als schoolgeld, bijzondere kosten en vakanties.
naar boven
Kinderalimentatie
Ook na uw de scheiding houdt u allebei onderhoudsplicht. Dat geldt zelfs tot aan het 21-ste jaar van uw kind(eren). De kosten voor opvoeding en verzorging draagt u samen – naar draagkracht. Naast de basisvoorwaarden als wonen, eten, kleden en school is het zaak om het leven van uw kind zo ‘gewoon’ mogelijk te houden. Zoals naar basketbal of tekenles en eens per maand een leuk uitje.
Hoogte alimentatie
De hoogte van de kinderalimentatie hangt samen met hoe welvarend uw huwelijk was, maar kent ook een gemiddeld minimum. Lager betekent geen fiscale aftrek. Minimum houdt niet in maximum: meer mag. Jaarlijks bepaalt de minister van Justitie met welk percentage de kinderalimentatie stijgt.
Binnen het convenant
Daar is–ie weer: de echtscheidingsconvenant. In deze belangrijke overeenkomst legt u ook het bedrag aan kinderalimentatie voor kinderen tot 18 jaar vast. Tip: leg jullie afspraken voor de kinderalimentatie ook vast in het verzoekschrift tot echtscheiding – gewoonlijk worden bij het besluit door de rechter ook deze afspraken bekrachtigd. Overigens – als de rechter het afgesproken bedrag onredelijk vindt stelt hij of zij een hoger bedrag vast waaraan u aan gebonden bent.
Onder of boven de 18
De afspraken voor kinderen die jonger zijn dan 18 jaar worden dus vastgelegd in het convenant en door de rechter bekrachtigd. De situatie is anders als uw kind 18 jaar wordt of is: 18 betekent meerderjarig. (Nieuwe) afspraken over bedragen maakt u de komende drie jaar met uw kind. Uw zorgplicht eindigt zodra uw kind 21 jaar wordt.
Nul afspraken
Overlegpogingen genoeg maar nul afspraken. U komt er samen niet uit? De rechter bepaalt. De hoogte van het maandbedrag, de startdatum, de voorwaarden. In de meeste gevallen komt het niet zover – beide ouders nemen gewoonlijk ook op het financiële vlak hun verantwoordelijkheid. Gelukkig maar, want besluiten via de rechter getuigt bepaald niet van een duurzame en praktische overlegstructuur...
Extra: Studiefinanciering
Het recht op studiefinanciering gaat in bij uw meerderjarige kinderen. De Informatie Beheer Groep (IBG) trekt een standaard ouderbijdrage af van de aanvullende beurs. Geeft u uw kind minder dan die standaard dan komt uw kind er dus bekaaid af. Zie ook:
naar boven
Voogdijschap
Voogdij – wat is dat?
Als niet de ouders maar een ander persoon het ouderlijk gezag uitoefent heet dat voogdij of voogdijschap. Deze vorm van gezag wordt alleen toegepast bij minderjarigen, dus kinderen onder de 18 jaar. De voogd mag niet onder curatele staan of aan een geestelijke stoornis te lijden. Ook bestaan a) de gezamenlijke voogdij, waarbij twee volwassenen de voogdij delen en b) voogdij-instelling als voogd. Om de voogdij te regelen moet u een advocaat inschakelen die de procedure bij de rechtbank in goede banen leidt.
Wanneer?
Bij een scheiding bent en blijft u beiden het ouderlijk gezag voeren dus speelt de kwestie van voogdijschap door een derde partij in principe niet of niet direct. Het kan verstandig zijn om ook dit onderwerp te bespreken en te regelen. Een voogd wordt onder meer benoemd als:
- beide ouders overleden zijn
- ouders onbevoegd zijn tot gezag (bijvoorbeeld een minderjarige moeder)
- de ouders ontheven zijn van het gezag of ontzet zijn uit het gezag
Wie?
U en uw partner kunnen één voogd of twee gezamenlijke voogden aanwijzen. Dit laat u vastleggen in een testament of notariële akte. De persoon van uw keuze moet wel vooraf instemmen. Mocht u onverhoopt beiden overlijden dan benoemt de rechter de voogd/en die de taak officieel aanvaardt/aanvaarden. Nadat een bereidverklaring is afgelegd bij de griffie van de rechtbank is het voogdijschap een feit.
naar boven
Kinderbescherming
De meeste ouders staan pal voor hun kroost en weten – gescheiden of niet - de zorg en begeleiding goed te doen. Maar helaas komen er ook kinderen tussen wal en schip terecht. Er zijn verschillende landelijke instanties die zich bezig houden met het welzijn van kinderen en hun juridische positie. Het hoofdkantoor heeft regionale kantoren en/of teams.
Raad voor de Kinderbescherming
De nationale Raad voor de Kinderbescherming valt onder het Ministerie van Justitie.
De raad heeft drie belangrijke taken rond het welzijn van minderjarigen:
bescherming, scheiding en omgang. Ook kan de raad een stevige rol spelen in strafzaken waarbij minderjarigen zijn betrokken. En heeft het een deeltaak voor de belangenbehartiging van het kind bij adoptie, afstand doen en afstammingsvragen.
Bureau Jeugdzorg
Er wordt door de raad samengewerkt met een andere belangrijke instantie: het Bureau Jeugdzorg. Dit bureau beoordeelt hulpverzoeken en bepaalt welke zorg nodig is. De begeleiding is voor kinderen, jongeren en ouders. Ook wordt er doorverwezen naar andere hulpverleners of instanties.
De wettelijke taken van het Bureau Jeugdzorg zijn:
- indicatiestelling
- uitvoering van het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling
- uitvoering van de jeugdbeschermingsmaatregelen (voogdij, gezinsvoogdij)
- jeugdreclassering
Links
naar boven
Kinderopvang
U werkt, uw partner werkt. En de kinderen gaan nog naar de basisschool. Dat was al een hoop geregel toen u samen was. Brengen, halen en het kopje thee na drieën. Straks als u gescheiden woont wordt het waarschijnlijk nog een tikkie lastiger. U moet samen een schema maken om de boel te runnen. Wanneer jij, wanneer ik? En ook de gaten in de planning moeten natuurlijk worden gedicht.
Voor kinderen tot 4 jaar is er het kinderdagverblijf en op de basisschool de na- of buitenschoolse opvang. Een andere vorm is het gastoudergezin; de term is niet erg bekend maar betekent opvang door buren, vrienden of familie. Ook zijn er professionele gastoudergezinnen in te schakelen via speciale gastouderbureaus: ook gastouders vallen onder de Wet Kinderopvang.
Grootouders blijken in de opvang vaak een zegen. Paraat, liefdevol en vertrouwd. Maar soms willen of kunnen opa en oma niet. Of reizen de globe over om die kunstschatten in die musea nu eindelijk eens met eigen ogen te zien. Om het schema rond te krijgen moeten u en uw partner inventief zijn en combinaties maken.
Met vrienden, buren of andere ouders (die u kent via) school is mogelijk samen een naschoolse opvang te realiseren – op basis van dagverdelingen. Als u daarnaast allebei een dag minder kunt gaan werken kost dat natuurlijk geld maar geeft u ruimte om de opvang te realiseren. Want ook de traditioneler mogelijkheden als kinderopvang, buitenschoolse opvang en gastouderopvang zijn (bepaald) niet gratis.
Het lijkt misschien stressvol om na te denken over de opvang – ook omdat het tussen u, uw partner en eventueel andere partijen veel overleg eist. Maar nadat u deze belangrijke hobbel heeft genomen en overzicht heeft zult u des te opgeluchter adem halen.
naar boven
Een eigen plek
De kogel is door de kerk. Uw partner is het huis uit. Samen heeft u besloten tot co-ouderschap - de precieze verdeling bespreekt u nog bij een mediator of advocaat. Inmiddels snakt u naar een weekend Texel en wil de kinderen onderbrengen bij uw aanstaande ex. Maar die heeft maar een tweekamerflatje – hoe moet dit?
Kinderen zijn soms moeilijk en lastig. Maar vooral ook: loyaal. Dat ze als kinderen de enige slaapkamer in pa’s nieuwe flat moeten delen terwijl die op de bedbank slaapt – ze zijn het zó gewend. Kinderen nemen situaties nu eenmaal (meestal) voor wat ze zijn. Het idee van terugval en gêne zit vooral in het hoofd van ouders.
Probeer wel een plek te creëren dat uitsluitend van het kind is. Zelfs het bovenbed van een dubbelslaper kan dat zijn. Misschien niet ideaal op de lange duur maar voor een eerste periode is dat prima te doen. En als u allemaal gewend bent aan de nieuwe verdeling, het co-ouderschap, het nieuwe ritme – dan kan uw ex eens omkijken naar een ruimere behuizing.
naar boven
